Donanım Lisanslama Nedir? Açık Kaynak (OSHW) Hareketi ve Ticari Modelleri

Günlük hayatımızda kullandığımız akıllı telefonlardan bilgisayarlarımızın içindeki karmaşık devrelere kadar her fiziksel cihaz, bir dizi hukuki kural ve lisansla korunmaktadır. Çoğu kullanıcı yazılım lisanslarına (EULA, GPL, MIT vb.) aşina olsa da donanım lisanslama nedir, genellikle daha az bilir… Oysa bir donanımın nasıl üretilebileceğini, değiştirilebileceğini, dağıtılabileceğini ve satılabileceğini belirleyen bu yasal çerçeveler, teknoloji dünyasının temel taşlarını oluşturur.

Bu makalede, donanım lisanslamanın temel kavramlarını, fikri mülkiyetin donanım üzerindeki etkilerini ve özellikle devrim niteliğindeki Açık Kaynak Donanım (OSHW) hareketinin ilkelerini derinlemesine inceleyeceğiz.

Donanım ve Fikri Mülkiyet: Temel Kavramlar

Donanım lisanslamayı anlamak için önce bir donanımın “fikri mülkiyet” açısından hangi bileşenlerden oluştuğunu bilmek gerekir. Bir yazılımın aksine, donanımın korunması tek bir hukuki araca (genellikle telif hakkı) dayanmaz. Birden fazla koruma katmanı bulunur:

Patentler

Patentler, bir donanımın “nasıl çalıştığını” veya “işlevsel buluşu” korur. Bu, bir devrenin belirli bir işi yapma yöntemi, yeni bir transistör yapısı veya bir veri işleme metodu olabilir. Patentler, lisanslama dünyasının en güçlü ama aynı zamanda en pahalı ve karmaşık aracıdır. Bir donanım tasarımının açık kaynak olması, o tasarımın kullandığı temel teknolojinin patentli olabileceği gerçeğini değiştirmez.

Telif Hakkı (Copyright)

Telif hakkı, fikrin ifade edilme biçimini korur. Donanım dünyasında bu, aşağıdaki “tasarım dosyaları” için geçerlidir:

• Devre Şemaları (Schematics): Bileşenlerin nasıl bağlandığını gösteren teorik çizimler.
• PCB Tasarımları (Baskı Devre Kartı): Bileşenlerin fiziksel olarak yerleştirildiği ve yolların çizildiği (layout) dosyalar (örn. Gerber, Eagle, KiCad dosyaları).
• HDL Kodu: FPGA veya ASIC gibi programlanabilir mantık yongaları için yazılan VHDL veya Verilog kodları. Bu kodlar, donanım yapılarını tanımladıkları için bir “tasarım dosyası” olarak kabul edilir.
• 3D Model Dosyaları: Bir cihazın kasası veya mekanik parçaları için kullanılan STL, STEP gibi CAD dosyaları.

Ticari Markalar (Trademarks)

Tasarım dosyaları tamamen açık kaynak olsa bile, ürünün adı veya logosu (markası) ticari marka ile korunabilir. En bilinen örnek Arduino‘dur. Arduino’nun donanım tasarımları (şemalar ve PCB dosyaları) açık kaynaktır ve bu tasarımları kullanarak “Arduino uyumlu” bir kart yapıp satabilirsiniz. Ancak o karta “Arduino” adını veya logosunu basamazsınız.

Endüstriyel Tasarımlar

Bu, bir ürünün “süs” veya “estetik” görünümünü korur. Bir telefonun özgün eğrisi veya bir cihazın dış görünüşü bu kapsama girebilir.

Devrimin Adı: Açık Kaynak Donanım (OSHW)

Donanım lisanslama denildiğinde, son yirmi yılda ekosistemi kökten değiştiren “Açık Kaynak Donanım” (Open Source Hardware – OSHW) hareketinden bahsetmemek imkansızdır.

Açık Kaynak Donanım (OSHW) Nedir?

Açık Kaynak Donanım (OSHW), bir donanım aygıtının “kaynak kodunun” – yani tasarım dosyalarının (şemalar, PCB layout, Malzeme Listesi (BOM), HDL kodu vb.) – herkesin incelemesi, kullanması, değiştirmesi, üretmesi ve satması için kamuya açık ve erişilebilir hale getirildiği bir lisanslama modelidir.

Bu felsefenin temel amacı, yazılım dünyasındaki açık kaynak hareketinin başardığı işbirliği, şeffaflık ve hızlı inovasyon ivmesini donanım dünyasına taşımaktır.

OSHW İlkeleri ve Felsefesi

Open Source Hardware Association (OSHWA) tarafından tanımlanan temel ilkeler, bir donanımın “açık kaynak” sayılabilmesi için gerekenleri özetler:

1. Erişilebilir Tasarım Dosyaları: Tasarım dosyaları (tercihen CAD programlarının kaynak dosyaları) kolayca erişilebilir olmalıdır.
2. Gerekli Yazılım: Tasarım dosyalarını açmak ve düzenlemek için gereken yazılımlar (örn. KiCad, FreeCAD) mümkünse ücretsiz ve açık kaynak olmalıdır.
3. Özgürce Değiştirme ve Türetme: Kullanıcılar tasarımları alıp değiştirebilmeli ve bu değiştirilmiş tasarımları (türev eserleri) dağıtabilmelidir.
4. Serbest Dağıtım ve Satış: Bireyler veya şirketler, orijinal tasarıma veya türetilmiş tasarımlara dayalı donanımları üretme, satma veya dağıtma hakkına sahip olmalıdır. Bu, OSHW’nin ticari kullanımını da kapsar.
5. Ayrımcılık Yapmama: Lisans, hiçbir kişiyi, grubu veya kullanım alanını (örn. “sadece eğitim amaçlı”) dışlamamalıdır.

Popüler Açık Kaynak Donanım Lisansları

Donanım, yazılımdan farklı olarak patent ve fiziksel üretim gibi karmaşıklıklar içerdiğinden, doğrudan GPL gibi yazılım lisanslarını kullanmak her zaman ideal değildir. Bu nedenle donanım için özel lisanslar geliştirilmiştir:

CERN Open Hardware Licence (CERN-OHL)

Belki de OSHW için en kapsamlı ve hukuki açıdan en sağlam lisans ailesidir. CERN (Avrupa Nükleer Araştırma Merkezi) tarafından kendi donanım ihtiyaçları için geliştirilmiştir. Üç ana varyantı bulunur:

• CERN-OHL-P (Permissive – Hoşgörülü): Çok esnektir. Tasarımı alıp, kaynak göstermek kaydıyla (attribution), üzerinde değişiklik yapabilir ve hatta sonucu kapalı kaynak olarak lisanslayabilirsiniz.
• CERN-OHL-S (Strongly Reciprocal – Güçlü Karşılıklı / Copyleft): En güçlü “copyleft” (paylaşım zorunluluğu) lisansıdır. Eğer bu lisans altındaki bir tasarımı değiştirir ve dağıtırsanız, yaptığınız tüm değişiklikleri ve yeni tasarımı tamamen aynı CERN-OHL-S lisansı altında yayınlamak zorundasınız.
• CERN-OHL-W (Weakly Reciprocal – Zayıf Karşılıklı): Bir orta yoldur. Sadece orijinal tasarımda yaptığınız değişiklikleri açık tutmanızı zorunlu kılar, ancak yeni eklediğiniz (ve orijinal tasarımla doğrudan bağlantılı olmayan) bileşenleri kapalı tutmanıza izin verebilir.

TAPR Open Hardware License (OHL)

Genellikle amatör radyo topluluğu (TAPR) tarafından geliştirilen bu lisans, OSHW alanındaki ilk ciddi girişimlerden biridir. CERN-OHL gibi, türev eserlerin de açık kaynak kalmasını teşvik eden bir “copyleft” yaklaşımına sahiptir.

Creative Commons (CC) Lisansları

Aslında sanatsal ve yaratıcı eserler için tasarlanmış olsalar da, basitlikleri nedeniyle OSHW projelerinde (özellikle 3D baskı tasarımları gibi) yaygın olarak kullanılırlar.

• CC BY (Attribution): Sadece kaynak göstermenizi gerektirir. Çok hoşgörülüdür.
• CC BY-SA (ShareAlike – Benzer Paylaş): Copyleft ilkesini uygular. Eğer CC BY-SA lisanslı bir tasarımı değiştirirseniz, yeni tasarımınızı da CC BY-SA ile lisanslamalısınız.
• Önemli Uyarı: OSHWA, “Ticari Olmayan” (NC – Non-Commercial) ve “Türetilemez” (ND – No-Derivatives) etiketlerini içeren CC lisanslarının, OSHW ilkelerine (özellikle ticari kullanım ve değişiklik özgürlüğü) aykırı olduğu için “açık kaynak” olarak kabul edilmemesini tavsiye eder.

Açık Kaynak Donanım Örnekleri

• Arduino: OSHW hareketinin popülerleşmesindeki en büyük oyuncu. Donanım tasarımları (CC BY-SA altında) tamamen açıktır. Bu sayede sayısız klon ve türev kart (Çin pazarındaki “Arduino Nano” klonları gibi) yasal olarak üretilebilmektedir. Arduino’nun gelir modeli, marka bilinirliği ve kullanım kolaylığı (Arduino IDE yazılımı) üzerine kuruludur.
• Prusa3D (3D Yazıcılar): RepRap projesinden doğan Prusa Research, OSHW’nin ticari olarak ne kadar başarılı olabileceğinin kanıtıdır. Şirket, 3D yazıcılarının tüm tasarım dosyalarını (mekanik parçalar, elektronikler) açık kaynak olarak yayınlar. Bu durum, dev bir topluluğun tasarımları geliştirmesine, modifiye etmesine ve hataları bulmasına olanak tanırken, Prusa markası yüksek kaliteli, “orijinal” kitleri satarak kâr eder.
• SparkFun ve Adafruit: Bu şirketler, açık kaynak donanım (özellikle prototipleme kartları ve sensörler) tasarlar, üretir ve satarlar. Gelir modelleri, tasarımları gizlemek üzerine değil, bu tasarımları yüksek kalitede, iyi dökümante edilmiş ve desteklenmiş bir şekilde hizmet olarak sunmak üzerine kuruludur.

Geleneksel Model: Ticari ve Kapalı Kaynak Donanım Lisanslama

Spektrumun diğer ucunda, teknoloji dünyasının on yıllardır temeli olan kapalı kaynak, tescilli (proprietary) model yer alır.

Kapalı Kaynak (Proprietary) Model Nedir?

Bu modelde tasarım dosyaları (şemalar, PCB layout, HDL kodu) bir ticari sır olarak korunur. Tüketici sadece nihai ürünü satın alır. Bu ürünü kopyalamak, tasarım dosyalarını elde etmeye çalışmak (tersine mühendislik) veya değiştirmek genellikle yasa dışı veya en azından lisans sözleşmelerine (EULA) aykırıdır.

• Örnekler: Intel ve AMD işlemcileri, NVIDIA ve AMD grafik kartları, akıllı telefonunuzdaki ana işlemci yongaları. Bu ürünlerin iç işleyişini gösteren detaylı tasarım dosyaları kamuya açık değildir.

Ticari IP Lisanslama (IP Core Licensing)

Modern donanım dünyasının belki de en yaygın ticari lisanslama modeli budur. Bu modelde, şirketler kendi donanımlarını sıfırdan tasarlamak yerine, başka şirketler tarafından tasarlanmış “IP Çekirdekleri” (IP Cores) lisanslarlar.

En Büyük Örnek: ARM Mimarisi

ARM’ın Başlangıcı ve Kuruluşu:

ARM (Advanced RISC Machines), 1978 yılında Acorn Computers’ın bir yan kuruluşu olarak Chris Curry ve Hermann Hauser tarafından kuruldu. Başlangıçta, Acorn’un BBC Micro bilgisayar serisinin işlemci tasarımlarını dışa satmak amacıyla kurulan bir kar amacı gütmeyen araştırma grubuydu. Yani ilk başta ticari bir şirket olarak kurulmadı; Acorn’un içindeki bir araştırma ve geliştirme birimi olarak, RISC (Reduced Instruction Set Computing) mimarisine dayalı işlemciler tasarlamaya odaklandı.

Kurucular ve İlk Ekip

• Sophie Wilson – BBC Micro için temel RISC işlemci tasarımını geliştiren mühendis. RISC OS ve ilk ARM çekirdeğinin tasarımcısı.
• Steve Furber – ARM1 ve ARM2 mikroişlemcilerinin mimarisi üzerinde çalışan mühendis.
• Robin Saxby – İş geliştirme ve strateji sorumluluğu üstlenen yönetici; daha sonra şirketin ilk CEO’su oldu.

Bu iki mühendis, Acorn’da çalışan bir ekip içinde ARM’ın temelini attı; şirketin resmi kurucuları olarak da kabul edilirler.

Kasım 1990’da Acorn Computers, Apple Computer (şimdiki adıyla Apple Inc.) ve VLSI Technology (şimdiki adıyla NXP Semiconductors N.V.) ortak girişimi olan Advanced RISC Machines Ltd adıyla resmen kuruldu. Şirket, 12 Arm mimarı tasarımcısı tarafından kuruldu: Jamie Urquhart, Mike Muller, Tudor Brown, Lee Smith, John Biggs, Harry Oldham, Dave Howard, Pete Harrod, Harry Meekings, Al Thomas, Andy Merritt ve David Seal. 1991’de Sir Robin Saxby, Cambridgeshire’daki eski bir hindi ahırından bilişim dünyasını değiştirmeye koyuldu.

1990‑1993 döneminde ARM hâlâ Acorn’un bir bölümü olduğundan Samsung, IBM, Apple gibi dış şirketler aslında doğrudan katılmadılar. Ancak 1993’te Acorn, Apple, VLSI Technology ve SoftBank (daha sonra SoftBank yerine ARM Holdings kuruldu) ile ortaklık kurarak ARM’ı bağımsız bir şirket haline getirdi. Bu ortaklık, ARM’ın tasarımlarını lisanslayarak dış üreticilere açmasını sağladı; Samsung, bu lisanslı tasarımları kullanan ilk büyük çip üreticilerinden biri oldu.

1993 yılında, Apple Newton Arm mimarisiyle piyasaya sürüldü. Ancak ürün ticari bir başarı yakalayamadı ve bu da Saxby’nin Arm’ın tek bir ürünle ayakta kalamayacağını fark etmesine yol açtı. O dönemde yaygın olmayan fikri mülkiyet (IP) iş modelini hayata geçirdi. Bu, Arm işlemcisinin peşin bir lisans ücreti ve ardından üretilen silikon miktarına bağlı olarak telif ücreti karşılığında birçok farklı şirkete lisanslanabileceği anlamına geliyordu…

Ticari Hale Dönüşüm

1. Pazar Talebi
   1985 yılında Acorn, ARM işlemcilerini dış satmak yerine ARM Ltd. adı altında bağımsız bir şirket kurarak lisans modeline geçti. O dönemde düşük güç tüketimi ve yüksek verimliliği sayesinde gömülü sistem pazarında büyük bir boşluk vardı; bu da ARM tasarımlarının ticari potansiyelini ortaya çıkardı.
2. Lisanslama Stratejisi
   ARM, tasarımlarını IP (Intellectual Property) lisansı şeklinde satmaya başladı. Şirket, çip üreticilerine tasarım haklarını veriyor, üretim ve pazarlama maliyetlerini onlara bırakıyordu. Bu model, hızlı ölçeklenebilirlik ve düşük sermaye gereksinimi sağladı.
3. Yatırım ve Yönetim Değişikliği
   1990’ların başında, Apple, VLSI Technology ve Acorn gibi ortaklar, ARM’e sermaye ve pazar erişimi sağladı. Robin Saxby’in CEO olarak atanması, şirketi tamamen ticari bir yönetime kaydırdı ve stratejik ortaklıklar genişledi.
4. Pazar Başarısı
   1990’ların ortasında ARM7TDMI gibi düşük maliyetli, düşük güç tüketimli çekirdekler, mobil telefonlar ve taşınabilir cihazlarda standart haline geldi. Bu başarı, ARM’in lisans gelirleri üzerinden büyümesini hızlandırdı ve şirketi tamamen ticari bir oyuncuya dönüştürdü.

Yani:

1. Lisans Modeli (1993) – ARM, kendi çiplerini üretmek yerine tasarımlarını lisanslayarak gelir elde etmeye başladı. Bu model, düşük maliyetli ve enerji verimli çekirdeklerin akıllı telefon, gömülü sistem ve daha sonra akıllı cihaz pazarına hızlıca yayılmasını sağladı.
2. ARM7/ARM9 Serileri (1998‑2001) – Daha yüksek performans ve daha geniş yazılım ekosistemi sunan bu nesiller, telefon ve PDA pazarında standart haline geldi.
3. Apple‑ARM İşbirliği (2006) – Apple, iPhone’da ARM‑tabanlı A serisi çipleri kullandı; bu, ARM’ın mobil cihaz pazarındaki hakimiyetini pekiştirdi.
4. ARM Cortex‑A ve Cortex‑M (2009‑2012) – Yüksek‑performanslı uygulama işlemcileri ve mikrodenetleyiciler için ayrı aileler tanıtıldı; bu, otomotiv, IoT ve endüstriyel uygulamalara açılımı hızlandırdı.

Bu adımlar, ARM’ın ticari bir şirket olarak büyümesini ve dünya çapında milyarlarca cihazda kullanılan bir işlemci mimarisi haline gelmesini sağladı…

Dünyadaki akıllı telefonların neredeyse tamamı (Apple, Samsung, Qualcomm yongaları) ARM mimarisini kullanırlar. ARM Holdings şirketi, (yakın zamana kadar) fiziksel çip üretmez; bunun yerine CPU tasarımlarını (IP çekirdeklerini) tasarlar ve bu tasarımları lisanslar.

• Lisanslama Modeli: Apple veya Qualcomm, ARM’a milyonlarca dolar peşin lisans ücreti ödeyerek ARM’ın tasarım dosyalarına (Verilog/VHDL kodu) erişim hakkı kazanır.
• Royalty (Telif Ücreti): Buna ek olarak, bu tasarımları kullanarak ürettikleri her bir çip başına ARM’a küçük bir “royalty” ücreti öderler.

Bu model, tasarımcı (ARM) için sürekli bir gelir akışı, üretici (Apple) için ise sıfırdan bir CPU mimarisi tasarlamanın devasa Ar-Ge maliyetinden kurtulma avantajı sağlar.

Kısmi Ticari / “Kaynak Mevcut” (Source Available) Modeller

Bazı şirketler orta bir yol izler. Örneğin, bir cihazın ana işlemcisi kapalı kaynak olabilir, ancak çevresindeki devrelerin (örn. güç yönetimi) şemaları “referans tasarım” olarak yayınlanabilir. Bu, “açık kaynak” değildir ancak geliştiricilerin işini kolaylaştıran bir “kaynak mevcut” durumudur.

Raspberry Pi Örneği: Raspberry Pi, genellikle OSHW ile karıştırılır, ancak tam olarak bir OSHW ürünü değildir. Vakıf, topluluğu destekler ve şemaların çoğunu yayınlar. Ancak, Raspberry Pi’nin kalbi olan Broadcom SoC (System-on-Chip) yongası tamamen kapalı kaynak bir “kara kutu”dur. Bu, “açık kaynak felsefesine yakın” ancak “kısmi ticari” bir hibrittir.

İki Dünyanın Karşılaştırması: OSHW vs. Ticari Lisanslama

Aşağıdaki tablo, iki ana donanım lisanslama yaklaşımının temel farklarını özetlemektedir:

Donanım Lisanslama Konusunda Hukuki Tuzaklar ve Sorumluluk

Donanım lisanslamanın en karmaşık yönü, fiziksel dünyaya temas ettiği noktada başlar: sorumluluk.

• Garanti Yok (No Warranty): Neredeyse tüm açık kaynak lisansları (CERN-OHL, MIT, GPL) büyük harflerle “GARANTİ YOKTUR” (NO WARRANTY) ibaresini içerir. Eğer bir CERN-OHL lisanslı açık kaynak kalp pili tasarımı bulup üretirseniz ve bu tasarım hatası nedeniyle bir sorun yaşanırsa, orijinal tasarımcı sorumlu değildir.
• Sorumluluk Üreticidedir: OSHW lisansları, tasarımı alıp fiziksel bir ürüne dönüştüren kişinin (üreticinin) tüm sorumluluğu üstlendiğini net bir şekilde belirtir. Bu, donanım dünyasının “yazılımı indirip çalıştırmak” kadar basit olmamasının temel nedenidir.
• Patent Tuzağı: Bir tasarımın OSHW lisanslı olması, o tasarımın başka bir şirketin patentini ihlal etmediği anlamına gelmez. Telif hakkı (tasarım dosyaları) ile patent (işlev) farklıdır. CERN-OHL-S gibi güçlü lisanslar, lisans verenin bildiği patentleri de kapsayacak şekilde (zımni patent lisansı) koruma sağlamaya çalışır, ancak bu konu hala donanım lisanslamanın en gri alanıdır.

Donanım Lisanslama ve Geleceği (RISC-V Örneği)

Donanım lisanslama, “tamamen kapalı” ve “tamamen açık” arasındaki ikili yapıdan sıyrılıp, çok daha hibrit ve stratejik bir alana evrilmektedir.

Bunun en büyük kanıtı RISC-V (Risk-Five) mimarisidir. RISC-V, ARM veya Intel’in x86’sı gibi bir “işlemci mimarisidir”. Ancak bir farkla: RISC-V açık bir standarttır.

• RISC-V, bir tasarım değil, bir kurallar dizisidir (ISA – Instruction Set Architecture).
• Bu standardı kullanmak ücretsizdir. ARM’a olduğu gibi royalty veya lisans ücreti ödemeniz gerekmez.
• Bu sayede herhangi bir şirket (veya birey) sıfırdan, patent ihlali riski olmadan kendi RISC-V uyumlu işlemcisini tasarlayabilir. Bu tasarımı ister kapalı kaynak (NVIDIA gibi) ister açık kaynak (SiFive’in bazı tasarımları gibi) yapabilirler.

RISC-V, donanım lisanslamanın geleceğinin nerede olduğunu göstermektedir: Temel standartların ve platformların açık kaynak (veya açık standart) hale geldiği, şirketlerin ise bu standartlar üzerine inşa ettikleri özelleşmiş çözümlerle (kapalı veya açık) rekabet ettiği bir dünya.

Sonuç olarak donanım lisanslama, bir şirketin veya geliştiricinin sadece yasal bir zorunluluğu değil, aynı zamanda toplulukla, müşterilerle ve rakiplerle nasıl bir ilişki kurmak istediğini belirleyen temel bir stratejik karardır...

BİR SORU:

Apple, tüm telefonlarda ve tabletlerde (laptoplarda) kullanılan “Çimdik hareketi” donanım lisansı için Dünyada üretilen tüm cihazlardan $15 gibi ücretler istiyormuş. Ayrıca Microsoft’ta Dünyada IP kullanan tüm cihazlardan (özellikle Android telefonlardan) yazılım lisansı için $8 dolar gibi ücretler aldığı varmış, bu iddialar doğru mu?

CEVAP:

Apple ile Microsoft’un lisans ve patent savaşları, mobil endüstrinin şekillenmesinde çok kritik ve karmaşık bir dönemi temsil ediyorlar. İşte her iki konunun da daha derinlemesine detayları:

1. Apple ve “Çimdik Hareketi” (Pinch-to-Zoom) Patenti

Apple, 2007’de orijinal iPhone’u piyasaya sürdüğünde multi-touch (çoklu dokunmatik) hareketleri (özellikle “pinch-to-zoom” – yakınlaştırmak için çimdikleme) mobil cihaz etkileşiminde devrim yaratan bir özellik olarak tanıtmıştı.

Patent Davalarının Özeti:

• Patent No. 7,844,915: Apple, bu ve benzeri multi-touch patentlerini tescil ettirmiş. Bu patent, kullanıcıların iki parmağını ekranda hareket ettirerek görüntüyü büyütme ve küçültme eylemini kapsıyormuş.
• Samsung Davası: Patent, en çok Apple’ın 2011’de başlattığı ve yıllarca süren Samsung’a karşı açtığı davada merkezde yer almış. Apple, Samsung’un Android cihazlarında bu ve diğer altı patentini ihlal ettiğini iddia etmiş.
  • 2012’de jüri, Samsung’un Apple’ın bazı patentlerini (pinch-to-zoom dahil) ihlal ettiğine karar vermiş ve Apple’a milyarlarca dolarlık tazminat ödülü verilmiş (bu miktar daha sonra temyiz ve yeniden yargılamalarla azalmış. Ödenen kısmın ise bozuk paralarla ödendiğine dair mantıksız iddialar bulunmaktaymış.).
• Patentin Zayıflaması: Tüm Dünyadan lisans ücretlerinin alınamamasının ise temel sebebi şunlarmış:
  • “Prior Art” (Önceki Sanat): ABD Patent ve Ticari Marka Ofisi (USPTO), Apple’ın 7,844,915 patentini yeniden incelemiş ve 2012-2013 yıllarında patentin iddialarını geçersiz kılma kararları almış. Gerekçe, benzer teknolojilerin (özellikle Bilekler adlı bir şirketin eski cihazlarında veya diğer çalışmalarda) Apple’ın başvurusundan önce zaten mevcut olmasıymış (önceki sanat).
  • Yıllar süren yasal mücadele ve temyiz süreçlerinin ardından Apple’ın bu patent üzerindeki hakimiyeti büyük ölçüde zayıflamış ve patentin kapsamı daralmış. Bu durum, Apple’ın bu özellik için tüm cihazlardan yaygın bir lisans ücreti (15 dolar gibi) almasını engellemiş.
  • Öte yandan, günümüzde pinch-to-zoom, hemen hemen tüm mobil platformlarda ve işletim sistemlerinde kullanılan standart bir hareket haline gelmiştir. Bu sebeple eğer patent ücreti alındığı iddiaları gerçekse de bu durum küreselleşmenin getirdiği patent karmaşıklıklarından doğan garipliklerden değil midir?

2. Microsoft’un Android’den Aldığı IP Lisans Ücretleri

Microsoft’un Android cihazlardan telif hakkı alması, mobil endüstrinin en şaşırtıcı ve kârlı iş modellerinden biriymiş. 8 dolar rakamları da bu döneme aitmiş.

Arka Plan:

• Android ve Patentler: Android işletim sistemi Google tarafından geliştirilmiş olsa da Microsoft, Android’in Linux çekirdeği ve diğer bileşenlerinde kullanılan teknolojilerle ilgili kendisine ait birçok patenti ihlal ettiğini iddia etmiş.
• Lisans Anlaşmaları: Microsoft, Android cihaz üreticilerine (Samsung, HTC, LG vb.) dava açmak yerine bu şirketlerle gizli patent lisans anlaşmaları yapmayı tercih etmiş.
• Lisans Ücreti Söylentileri: Bu anlaşmaların çoğu gizli tutulsa da basına sızan ve sektör analistlerinin tahmin ettiği rakamlar, üreticiye ve cihazın türüne bağlı olarak cihaz başına 5 dolar ile 15 dolar arasında değişiyormuş. 8 dolar bu söylentiler arasında sıkça telaffuz edilen bir ortalama rakammış; çünkü Samsung ile bu rakama anlaşma yaptığı yazılmış.
  • Bu, Microsoft’un kendi mobil işletim sisteminden (Windows Phone) elde ettiğinden çok daha fazla geliri rakip platform olan Android’den elde etmesine yol açmış.

Güncel Durum:

• Değişim ve Sona Erme: Bu anlaşmaların zirve dönemi 2010’lu yılların başları ve ortalarıymış. Ancak zamanla bu durum değişmiş:
  • Çapraz Lisanslama: Bazı büyük şirketler (Samsung gibi) zaman içinde Microsoft ile çapraz lisanslama anlaşmaları yaparak ödeme miktarını azaltmış veya nötrlemiş. (Çapraz lisanslama, iki şirketin de birbirlerinin patentlerini kullanmasına izin vermesi demektir.)
  • Yeni Patentler: Android geliştikçe, yeni teknolojiler eski tartışmalı patentlerden uzaklaşmış veya Google ve üreticiler bu patentleri aşmanın yollarını bulmuş.

Kısaca, 15 dolar ve 8 dolar gibi rakamlar, bir zamanlar mobil endüstrisinin gündemini meşgul eden Apple ve Microsoft’un patent iddiaları ve gizli lisans anlaşmaları dönemine aitmiş. Ancak güncel durumda bu ücretlerin bu şekilde genel ve sabit bir şekilde alınmadığı varsayılmaktaymış; özellikle de Apple’ın pinch-to-zoom patenti üzerindeki kontrolünü kaybetmesi nedeniyle alınamadığı düşünülmekteymiş?

Bir soru ve cevabı ile ilgili kaynaklar:

• https://m.economictimes.com/tech/hardware/us-agency-makes-initial-ruling-against-apple-pinch-to-zoom-patent/articleshow/17688963.cms
• https://www.theguardian.com/technology/2016/dec/06/samsung-apple-phone-design-patent-supreme-court-ruling
• https://www.cnet.com/tech/mobile/jury-samsung-must-pay-apple-539-million-for-infringing-iphone-patents/
• https://www.theguardian.com/technology/blog/2012/aug/29/apple-samsung-trucks-nickels-fake
• https://www.christianpost.com/news/samsung-pays-apple-1-billion-fine-in-nickels.html
• https://hexus.net/tech/news/software/49581-apples-pinch-to-zoom-patent-invalidated-initial-ruling/
• https://www.cultofmac.com/news/apples-pinch-to-zoom-patent-dismissed-by-the-uspto
• https://www.phonearena.com/news/Apples-pinch-to-zoom-patent-invalidated-by-USPTO_id37871
• https://www.zdnet.com/article/microsofts-most-profitable-mobile-operating-system-android/
• https://www.howtogeek.com/183766/why-microsoft-makes-5-to-15-from-every-android-device-sold/
• https://www.cbsnews.com/news/how-microsoft-and-oracle-will-tax-google-android-out-of-existence/

Lütfen Dikkat! Sitemizi kaynak göstermeden kesinlikle alıntı yapmayınız!!!